الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٥ - مسئله ادبى
مسألة
من الغريب أن أل تأتي للاستفهام، و ذلك في حكاية قطرب « أل فعلت؟» بمعنى هل فعلت، و هو من إبدال الخفيف ثقيلا كما في الآل عند سيبويه، لكن ذلك سهل، لأنه جعل وسيلة إلى الألف التي هي أخف الحروف.
ترجمه:
مسئله ادبى
كوفيون و برخى از اهل بصره و بسيارى از متأخرين اجازه دادهاند كه « الف و لام» از ضميرى كه مضافاليه است نيابت كند باينمعنا كه ضمير را حذف كرده و بر سر مضاف بجاى ضمير محذوف الف و لام درآوريم و آيه شريفه:
فانّ الجنّة هى المأوى ( بدرستيكه بهشت مكان او است).
و مثال:
مررت برجل حسن الوجه (گذشتم بمردى نيكوروى).
و عبارت:
ضرب زيد الظهر و البطن (برفع « ظهر » و « بطن » ) يعنى:
زده شد زيد پشت و شكمش.
را بر همين معنا حمل كردهاند چه آنكه اصل در آيه: هى مأواه و در مثال: حسن وجهه.
و در عبارت مذكور: ظهره و بطنه، بوده است.
ولى كسانيكه الف و لام عوض از مضافاليه را منكر بوده و مقاله مذكور را قبول ندارند گفتهاند:
تقدير آيه: هى المأوى له بوده.
و اصل در مثال اوّل: مررت برجل حسن الوجه منه.